Ad sunucusu (nameserver) nedir, nasıl değiştirilir?

Bir alan adını sorguladığınızda kayıt bilgilerinin yanında "ad sunucuları" (nameserver, NS) başlığı altında genellikle iki ya da daha fazla adres görürsünüz: ns1.ornekhosting.com, ns2.ornekhosting.com gibi. Bu sunucular, alan adınızın internetteki "telefon rehberi"ni tutar: siteniz hangi IP adresinde, e-postalarınız hangi sunucuya gidecek, hangi doğrulama kayıtları var. Bu yazıda ad sunucularının ne işe yaradığını ve nasıl değiştirildiğini anlatıyoruz.

DNS nasıl çalışır?

Bir tarayıcıya ornek.com.tr yazdığınızda bilgisayarınız şu soruları sırayla sorar:

1. .tr uzantısını kim yönetiyor? Kök sunucular bu soruya TRABİS'in sunucularıyla cevap verir.
2. ornek.com.tr'nin ad sunucuları hangileri? TRABİS, alan adına kayıtlı ad sunucularını söyler. Bu bilgi kayıt firmanızın panelinde girdiğiniz ad sunucularından gelir.
3. www.ornek.com.tr hangi IP adresinde? Bu son soruya alan adınızın ad sunucuları cevap verir.

Yani kayıt firması yalnızca "bu alan adının rehberi şu sunuculardadır" bilgisini tutar; asıl kayıtlar (A, MX, TXT ve diğerleri) ad sunucularında durur. Kayıt türlerinin ayrıntısı için DNS kayıt türleri yazısına bakabilirsiniz.

Ad sunucusu nereden gelir?

Üç yaygın seçenek vardır:

• Hosting firmasının ad sunucuları: Siteniz bir hosting paketinde duruyorsa firma size ad sunucusu adresleri verir. DNS kayıtları hosting panelinden yönetilir.
• Kayıt firmasının ad sunucuları: Alan adını aldığınız firma ücretsiz DNS hizmeti sunar. Kayıtları kayıt firmasının panelinden yönetirsiniz.
• Ayrı bir DNS hizmeti: Cloudflare gibi hizmetler hem DNS yönetimi hem de hız ve güvenlik özellikleri sunar. Ad sunucularını bu hizmetin verdiği adreslere çevirirsiniz.

Ad sunucusu nasıl değiştirilir?

1. Yeni DNS sağlayıcısında kayıtları hazırlayın. Sitenin A kaydı, e-postanın MX kayıtları, SPF, DKIM ve doğrulama TXT kayıtları dahil tüm kayıtları yeni sağlayıcıya girin. Eksik kayıt, değişiklikten sonra e-postanın ya da bir hizmetin durmasına yol açar.
2. Kayıt firmanızın paneline girin. Alan adının "ad sunucuları" ya da "DNS ayarları" bölümünü bulun.
3. Yeni ad sunucularını yazın. Genellikle en az iki adres girilir. Eski adresleri silin.
4. Kaydedin ve yayılmayı bekleyin. Değişiklik kayıt kuruluşuna iletilir ve dünya genelindeki DNS sunucularının önbellekleri yenilendikçe yayılır.
5. Kontrol edin. WHOIS sorgusunda ad sunucularının değiştiğini görün; sitenizin ve e-postanızın çalıştığını test edin.

Değişiklik ne kadar sürede yayılır?

Ad sunucusu değişikliği kayıt kuruluşunda genellikle dakikalar içinde işlenir. Ancak internetteki DNS sunucuları eski cevabı belirli bir süre önbellekte tutar. Bu süreye TTL (time to live) denir. Uzantıların ad sunucusu kayıtlarında TTL çoğu zaman saatler, bazı uzantılarda bir iki gün düzeyindedir. Bu yüzden bazı kullanıcılar yeni sunucuları hemen görürken bazıları bir süre eskisini görebilir.

Yayılma sürecinde kesinti yaşamamak için:

• Değişiklikten önce eski ve yeni sağlayıcıdaki kayıtların aynı olmasını sağlayın; hangi sunucuya düşen ziyaretçi aynı siteyi görsün.
• Eski DNS hizmetini değişiklikten sonra birkaç gün açık tutun.

Glue kaydı nedir?

Ad sunucularınız alan adınızın kendi içindeyse (örneğin ornek.com.tr için ns1.ornek.com.tr), bir döngü oluşur: ns1.ornek.com.tr'nin adresini bulmak için önce ornek.com.tr'nin ad sunucusunu bilmek gerekir. Bu döngüyü kırmak için kayıt kuruluşuna ad sunucusunun IP adresi de bildirilir. Buna glue kaydı denir. TRABİS'in WHOIS kayıtlarında bu tür ad sunucuları IP adresleriyle birlikte listelenir; örneğin "ns1.ornek.com.tr 192.0.2.10".

Kendi ad sunucularınızı kuruyorsanız glue kayıtlarını kayıt firmanızın panelindeki "alt ad sunucusu" ya da "child nameserver" bölümünden tanımlamanız gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Kayıtları taşımadan ad sunucusu değiştirmek: Site açılır ama e-posta durur, çünkü MX kayıtları yeni sağlayıcıya girilmemiştir.
• Tek ad sunucusu kullanmak: O sunucu çöktüğünde alan adınız tamamen ulaşılmaz olur. En az iki farklı sunucu kullanın.
• Transfer sırasında ad sunucusu değiştirmek: Transfer bitene kadar bekleyin.
• Eski DNS hizmetini hemen kapatmak: Yayılma tamamlanmadan kapatılan hizmet, bazı ziyaretçiler için kesinti yaratır.

Sık sorulan sorular

Ad sunucusunu değiştirince sitem kapanır mı? Yeni DNS sağlayıcısına tüm kayıtları önceden girdiyseniz kapanmaz. Yayılma sürecinde bazı ziyaretçiler eski, bazıları yeni sunucuları kullanır; iki tarafta da aynı kayıtlar bulunduğu sürece herkes aynı siteyi görür. Kesinti, genellikle eksik girilmiş bir kayıt yüzünden yaşanır.

Kaç ad sunucusu kullanmalıyım? En az iki. Çoğu uzantı en az iki ad sunucusu ister ve bu sunucuların farklı ağlarda olması, biri çöktüğünde alan adınızın erişilebilir kalmasını sağlar. Hosting ve DNS firmalarının verdiği adreslerin tamamını girmeniz yeterlidir.

Ad sunucusu ile hosting aynı şey mi? Hayır. Ad sunucusu yalnızca alan adınızın kayıtlarını tutar; hosting ise sitenizin dosyalarının çalıştığı sunucudur. İkisi aynı firmada olabileceği gibi farklı firmalarda da olabilir. Örneğin DNS'i bir firmada, siteyi başka bir firmada, e-postayı da üçüncü bir hizmette tutabilirsiniz.

Değişikliğin yayıldığını nasıl anlarım? WHOIS sorgusunda yeni ad sunucularını görüyorsanız değişiklik kayıt kuruluşuna ulaşmıştır. Farklı ağlardan sitenizi açmayı ya da çevrim içi DNS kontrol araçlarını kullanmayı deneyebilirsiniz. Tarayıcınız ve işletim sisteminiz de kendi önbelleğini tuttuğu için kendi bilgisayarınızda eski sonucu bir süre daha görebilirsiniz.

Cloudflare gibi bir hizmete geçmek neden tercih ediliyor? Bu tür hizmetler ücretsiz DNS yönetiminin yanında önbellekleme, saldırı koruması ve SSL gibi özellikler sunar. Geçiş için ad sunucularını hizmetin verdiği adreslere çevirmeniz gerekir; kayıtlar çoğu zaman otomatik taranır ama e-posta ve doğrulama kayıtlarını mutlaka elle kontrol edin.

Ad sunucusu değişikliği alan adının sahipliğini etkiler mi? Hayır. Ad sunucuları yalnızca alan adının hangi DNS hizmetini kullanacağını belirler; sahiplik, kayıt firması ve bitiş tarihi değişmez. Yine de ad sunucularını değiştirebilen biri sitenizi ve e-postanızı istediği yere yönlendirebilir. Bu yüzden kayıt firması hesabınızı güçlü bir parola ve iki aşamalı doğrulamayla korumanız önemlidir.

Ad sunucusu değişikliklerini izleyin

Ad sunucularının beklenmedik şekilde değişmesi, alan adınızın ele geçirildiğinin ilk işaretlerinden biri olabilir. NicFollow, takibe aldığınız alan adlarının ad sunucularını düzenli kontrol eder ve değiştiğinde size haber verir. Bir alan adının şu anki ad sunucularını görmek için WHOIS sorgulama sayfasını kullanabilirsiniz.